THƯ VIỆN TỈNH THÁI BÌNH

Lễ hội, Di tích lịch sử
Lễ hội In Email

Lễ hội
Tổng quan về lễ hội Thái Bình

Thái Bình là một trong những cái nôi của các làn điệu dân ca ngọt ngào, câu chèo tinh tế dung dị với những lễ hội dân gian phong phú, được miêu tả không khí ngày hội đặc biệt say sưa “Sáng rối - tối chèo”.

So với các tỉnh khác thuộc châu thổ Bắc Bộ thì Thái Bình có lịch sử hình thành đất đai và cư dân mang tính gối sóng tương đối rõ rệt. Nhiều làng cổ thuộc vùng đất Hưng Hà, Quỳnh Phụ, Đông Hưng, Vũ Thư có lịch sử trên dưới 2000 năm. Tuy nhiên, số làng được khai phá từ thời Trần trở về sau chiếm tỉ lệ cao, những làng coi là mới được xác lập ở Tiền Hải từ cuộc đại khẩn hoang của Nguyễn Công Trứ được tổ chức vào năm 1828 đến nay cũng đã có lịch sử 180 năm. Cư dân Thái Bình vốn là sự hội tụ đa cực các luồng cư dân có gốc Sơn Tây, Hà Đông Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Đông Triều, Quảng Yên, Hải Dương, Hưng Yên, Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Nam, Nam Định,.. và có cả một bộ phận theo đường biển từ Bắc xuống, từ Nam ra vốn làm nghề đánh cá về sau hợp cư, định cư trên đất Thái Bình. Văn hoá truyền thống của Thái Bình là sự hỗn dung sắc thái văn hoá của nhiều vùng miền của đất nước Việt Nam và đã được Thái Bình hoá trong điều kiện môi của một vùng đồng bằng sông nước với cư dân sinh sống chủ yếu bằng cấy lúa nước, đánh bắt thuỷ hải sản, nghề phụ là các nghề thủ công chế biến lương thực thực phẩm, trồng bông dệt vải, trồng dâu nuối tằm ươm tơ dệt lụa, trồng cói chiếu trồng đay gai dệt võng, đan lưới vó, làm muối cùng các nghề rèn đúc kim loại. Do vậy thành phần dân cư chủ yếu là nông dân, ngư dân và diêm dân mà đặc điểm chủ yếu là chín người mười làng cùng hợp sức đồng tâm trị thuỷ khẩn hoang nuôi trồng và đánh bắt thuỷ hải sản, quai đê lấn biển thau chua rửa mặn thâm canh và quảng canh lúa nước, dâu tằm. Trong truyền thống nét điển hình của văn hoá làng Thái Bình là một vùng văn hoá dân gian phong phú, đa dạng lễ hội truyền thống nhiều về số lượng, đa dạng về loại hình.

Cùng chung với dặc điểm lễ hội vùng đồng bằng, trung du Bắc Bộ, lễ hội truyền thống ở Thái bình được phân bố với mật độ cao vào những tháng nông nhàn theo chu trình sản xuất của hai vụ lúa chiêm, mùa với tâm thức “tháng tám giỗ cha, tháng ba giỗ mẹ”. Riêng những hội làng lớn duy trì nhiều lễ thức cổ xưa lại tập trung nhiều vào tháng tư và tháng chín. Các lễ hội vào tháng tư, tháng chín thường kéo dài ngày có ảnh hưởng nhiều đến vùng phụ cận

Trước cách mạng tháng tám-1945 Thái Bình có hơn 800 làng. Hầu hết các làng đều có hội theo tâm thức “thánh làng nào làng ấy thờ”, có làng một năm có ba bốn kỳ hội với sự lệ khác nhau. Đến thời điểm hiện nay theo thống kê Thái Bình có 450 lễ hội, trong đó lễ hội dân gian 437, lễ hội tôn giáo 11, lễ hội lịch sử cách mạng 2 ( Theo cuốn “Thống kê lễ hội Việt Nam” của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch). Trong các lễ hội đó, một số hội làng chỉ thuần tuý lễ bái còn lại gần 200 làng mở hội trở lên có ngày khai hội, chính hội, dã hội, có những trò đua tài giải trí thu hút cả người ngoài làng gần xa đến tham gia. Trong hoàn cảnh các làng năm kề cận nhau cùng với những mối quan hệ giao lưu, giao thoa về huyết thống hôn nhân nên làng nào cũng có người làng khác đến trẩy hội. Theo niên lịch hội thống kê được thì suốt 12 tháng trong năm ở Thái Bình trước đây không tháng nào không có hội với các loại hội đền, hội chùa, hội gần xa, đi chơi hội lễ thánh lễ phật,...

Thái Bình có 3 mặt giáp sông, một mặt giáp biển. Các làng ven sông Luộc sông Hoá mở hội thường cuốn hút du khách cả tỉnh ngoài ở những làng bên kia sông và điều đáng chú ý là những ngôi đền nổi tiếng là: Đệ nhất linh từ thường được đặt ở ven sông, cửa biển như đền Mộ Đạo (Kiến Xương) ven sông Hồng ; đền Cửa Lân (Tiền Hải) ven biển ; đền Chòi Thái Thuỵ ven biển ; đền Hệ Thái Thuỵ ven sông Hoá ; đền Phú Hưng Hà ven sông Luộc,...

Tuy số hội làng ven sông ven biển chiếm tỷ lệ không cao so với tổng số hội làng ở Thái Bình nhưng lại có ảnh hưởng quan trọng trong đời sống lễ hội của cư dân Thái Bình. Ở những hội này thường có hầu bóng, xóc thẻ và nhiều lễ thức tín ngưỡng dân gian cổ xưa,...

So với một số tỉnh trong khu vực thì Thái Bình còn duy trì nhiều hội làng hơn. Vì cho đến những thập kỉ cuối của thế kỉ XX thì hơn 90% dân số Thái Bình sống trong khu vực nông thôn, nông nghiệp với khá đầy đủ thuộc tính vốn có của nông dân. Mặt khác, Thái Bình còn hiện diện hơn 1400 thiết chế tín ngưỡng vốn là nơi tổ chức hội làng thủa trước, nay do nhu cầu tâm linh tín ngưỡng, thông thoáng cởi mở hơn là lễ hội phục hồi.

Cũng có lẽ do yêu tố công nghiệp, thị dân còn mờ nhạt nên sự hưởng thụ các loại hình văn hoá nên các trò chơi, trò diễn dân gian như: thi pháo đất, thi bắt chạch thi thả đèn trời, thi nấu cơm, thả diều,... vẫn còn tồn tại bền bỉ. Qua các hội làng đã được khôi phục thông kê được 30 tục thi mang đậm sắc thái văn hoá nông nghiệp, Ngoài các tục thi trình nghề như: đệt chiếu, dệt vải, xe đay, làm go, làm bánh, làm bún còn có các trò đua tài giải trí như: vật cầu, vật ống, bới chải, bắt chạch, bắt vịt, thả diều, pháo đất, kéo lửa nấu cơm,... Mỗi trò chơi ở mỗi hội đều có sự khác nhau như: Thi kéo lửa nấu cơm hội chùa Keo khác với thi kéo lửa nấu cơm hội làng Tống Vũ, hội làng Bạt Trung khác với hội làng Đa Cốc, tục thả diều ở Hội làng Sáo đền khác với hội làng Tuộc,.... Mỗi hội lại có những tục thi riêng gắn với huyền thoại về sự tích, hành trạng của vị thần được thờ và những điệu múa dân gian gắn với nghi thức tín ngưỡng.

Trong số những hội làng ở Thái Bình đã khôi phục có tới gần 20 điệu múa dân gian được duy trì ở các lễ hội. Có những điệu múa màn tính phổ biến trong nhiều hội như múa trống trắc, múa sênh tiền mõ lộn, múa lân, múa phượng, múa tứ linh, múa cờ, múa rồng, .. còn có điệu múa chỉ có trong nghi thức tế thánh ở một số hội như múa quạt, múa đèn, múa dâng hương dâng hoa, múa chèo đò, múa kéo chữ,...

Để thấy rõ hơn quang cảnh lễ hội truyền thống của Thái Bình xin giới thiệu một số hội làng tiêu biểu và tập niên lịch các hội làng ở Thái Bình.

STT

Tên lễ hội

Loại lễ hội

Thời gian tổ chức

Địa điểm tổ chức

Nội dung tổ chức lễ hội

Đối tượng được tưởng niệm

Phần lễ

Phần hội

Cổ tục

1

Chùa Sùng Khánh

Dân gian

4/1

Xã Đông Quan

Đức Ông

Tế, lễ

Đánh cờ, chọi gà

 

2

Đình Tòng Thỏ

Dân gian

5/5

Xã Đông Mỹ

10 thần nam và 6 nữ thần

Rước công đồng, rước văn, tế lễ

Cờ tướng, đi cầu, chọi gà, đánh gậy, tứ linh, đèn trời

Đánh gậy, tứ linh, đèn trời

3

Rước sắc Ngũ Thôn

Dân gian

10/4

Đình miếu 5 làng thuộc xã Đông Quang

An Hạ Đại Vương

Tế lễ, rước sắc

Cờ tướng, tổ tôm

 













Di tích lịch sử

 
Tìm kiếm qua trang Google

Chỉ tìm trên web TV Thái Bình